
فاجعه هستهای فوکوشیما دایایچی پس از زمین لرزه و سونامی ۱۱ مارس ۲۰۱۱ رخ داد و پاکسازی آن هنوز ادامه دارد. آخرین وضعیت پاکسازی نیروگاه هستهای فوکوشیما ژاپن تا سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که برداشت آزمایشی سوخت ذوب شده آغاز شده، اما جمعآوری گسترده آن و مدیریت پسماندها همچنان چالش اصلی است. افق ۲۰۴۱ تا ۲۰۵۱ یک هدف برنامه ریزی است؛ نه تاریخ تضمین شده پایان پروژه.
نکته مهم این است که برداشت آزمایشی، برداشت گسترده و جمعآوری سوخت از استخرها سه کار متفاوتاند. نمونه برداری از بقایای ذوب شده واحد ۲ در سال ۲۰۲۴ انجام شد. تأخیر تا ۲۰۳۷ یا بعد از آن به برنامه برداشت گسترده در واحد ۳ مربوط است، نه اینکه هیچ نمونهای تا آن سال خارج نشده باشد.
آخرین وضعیت پاکسازی و تاثیر جهانی آن
پاکسازی فوکوشیما فقط تخریب چند ساختمان نیست. تجربه آن، در کنار سرنوشت چرنوبیل و شهر پریپیات، نشان میدهد پیامدهای یک حادثه هستهای تا سالها در منطقه باقی میماند. باید آب ورودی به بخشهای آسیب دیده کنترل شود، سوخت استخرها خارج شود، بقایای سوخت ذوب شده از راکتورها جمعآوری شود و برای پسماندها مسیر نگهداری و دفع تعیین شود. هر مرحله تجهیزات، ارزیابی ایمنی و زمان بندی خودش را دارد.
طبق نقشه راه رسمی تپکو، برداشت آزمایشی بقایای سوخت از واحد ۲ از سپتامبر ۲۰۲۴ آغاز شد. همچنین خروج سوخت از استخر واحد ۲ در ژوئن ۲۰۲۶ شروع شد. این پیشرفتها به معنای پایان خطر یا پایان کار در راکتورها نیست؛ بیشتر بقایای ذوبشده هنوز باید بررسی و جمعآوری شوند.
چالش های پاکسازی فوکوشیما
برداشت آزمایشی: نخستین نمونه کوچک واحد ۲ در نوامبر ۲۰۲۴ خارج شد و وزن آن حدود ۰٫۷ گرم بود. برداشت آزمایشی دوم در آوریل ۲۰۲۵ انجام شد. برداشت گسترده: آمادهسازی واحد ۳ بسیار طولانیتر است؛ تپکو در ژوئیه ۲۰۲۵ از نیاز به ۱۲ تا ۱۵ سال آمادهسازی و شروع در ۲۰۳۷ یا بعد از آن خبر داد. میزان تابش، مسیر دسترسی، مهار گردوغبار و طراحی تجهیزات از موانع اصلیاند.

هزینهها: هزینه از رده خارج کردن نیروگاه با هزینه جبران خسارت، رفع آلودگی محیط و نگهداری پسماندها یکسان نیست. برآوردها با تغییر برنامه و فناوری اصلاح میشوند؛ بنابراین نمیتوان یک عدد دلاری بدون تاریخ و بدون مشخص کردن دامنه هزینه را به عنوان هزینه قطعی پاکسازی اعلام کرد.
مدیریت آب آلوده، یک معضل جهانی
آب در تماس با بخشهای آلوده و آب زیرزمینیِ واردشده به ساختمانها باید جمعآوری و مدیریت شود. بخشی از آن پس از تصفیه، آزمایش و رقیقسازی در برنامه تخلیه کنترلشده قرار میگیرد. آب آلوده خام و آب تصفیهشده واجد شرایط تخلیه، یک چیز نیستند.
وضعیت کنونی آب ها
سامانه ALPS برای کاهش غلظت بسیاری از رادیونوکلئیدها به کار میرود؛ نه اینکه همه مواد رادیواکتیو را کاملاً حذف کند. تریتیوم با این روش متعارف جدا نمیشود. آبی که سایر رادیونوکلئیدهایش هنوز از حدود مقرر بالاتر باشد باید دوباره تصفیه شود؛ سپس آب واجد شرایط، پیش از تخلیه با آب دریا رقیق و پایش میشود.

تخلیه کنترلشده از اوت ۲۰۲۳ آغاز شد و برای سالهای طولانی برنامهریزی شده است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ارزیابی خود، اجرای برنامه را مطابق استانداردهای ایمنی دانسته و اثر رادیولوژیکیِ اجرای برنامه طبق شرایط تعیینشده را ناچیز ارزیابی کرده است. این نتیجه، مشروط به رعایت حدود و پایش مستمر است. گزارشهای بررسی و آزمایشهای مستقل آژانس برای پیگیری نتایج منتشر میشوند. نگرانی ماهیگیران فقط مسئله تابش نیست؛ اعتماد خریداران و اعتبار تجاری محصولات منطقه هم مطرح است.
سرنوشت خاک ها و احیای منطقه
بخش بزرگی از عملیات پاکسازی، جمعآوری خاکهای آلوده سطحی و شستشوی ساختمانها در مناطق ممنوعه اطراف نیروگاه بود.
ذخیره سازی موقت: حجم عظیم خاکهای آلوده (حدود ۱۴ میلیون متر مکعب) در انبارهای موقت نزدیک نیروگاه ذخیره شده است. دولت ژاپن وعده داده که تا سال ۲۰۴۵ یک محل ذخیرهسازی دائمی برای این خاکها در خارج از منطقه فوکوشیما پیدا کند.
بازگشت به زندگی: بسیاری از مناطق اطراف نیروگاه، پس از پاکسازی، اکنون “ایمن” اعلام شده و ساکنان میتوانند به خانههای خود بازگردند. اما بسیاری از مردم هنوز به دلیل نگرانیهای تشعشعات و شروع مجدد زندگی در منطقه، تمایلی به بازگشت ندارند. تلاشهای زیادی توسط کشاورزان جوان و مقامات محلی برای احیای کشاورزی و تولید میوههای خوشنام فوکوشیما در جریان است.
نتیجه گیری
آخرین وضعیت پاکسازی فوکوشیما، ترکیبی از پیشرفت و عدم قطعیت است: نمونهبرداری از بقایای سوخت انجام شده و مدیریت آب ادامه دارد، اما برداشت گسترده و دفع پسماندها راهی طولانی در پیش دارند. تأخیر واحد ۳ فشار بیشتری به هدف پایان پروژه وارد کرده است؛ با این حال، اعلام یک تاریخ قطعی جدید برای تکمیل همه مراحل، بدون برنامه رسمی، دقیق نیست.
نظر شما چیه؟
اگر شما در یک سازمان بینالمللی محیط زیستی یا آژانس انرژی اتمی تصمیمگیرنده بودید، با توجه به این چالشهای فنی و تأخیرها، چه راهکار نوآورانهای را برای تسریع در جمعآوری سوختهای ذوب شده پیشنهاد میدادید؟
منابع: آرشیو گزارشهای برداشت سوخت تپکو، گزارش نخستین نمونهبرداری در ۲۰۲۴ و گزارش آسوشیتدپرس درباره تأخیر برداشت گسترده واحد ۳.




دیدگاه کاربران
اولین دیدگاه را شما ثبت کنید.